Stosunek przerywany (coitus interruptus) jest jedną z najdawniejszych metod zapobiegania ciąży, mimo niskiej efektywności często praktykowaną w kontekście kulturowo-religijnym. W klasycznych badaniach z zakresu seksuologii (Kaplan 1979; Masters & Johnson 1966) podkreślano znaczenie ciągłości i pełnego zaangażowania w cykl pobudzenia seksualnej, co wpływa na satysfakcję oraz zdrowie seksualne partnerów. Metoda przerywana, wymagająca stałej kontroli i intencjonalnego przerwania aktu, może wprowadzać zaburzenia w przebiegu tego cyklu, sprzyjając pojawieniu się stresu psychoseksualnego (Basson 2001).

Mechanizmy powstawania przewlekłego stresu psychoseksualnego

Basson (2001) wskazywał, że integralnym elementem satysfakcjonującego stosunku seksualnego jest możliwość pełnego odprężenia i zaufania do partnera. Stosunek przerywany natomiast generuje specyficzne źródła napięcia psychoseksualnego:

• nieustanny lęk i niepewność przed niechcianą ciążą, (wskaźnik Pearla dla stosunku przerywanego wynosi około 15–28 ciąż na 100 par rocznie przy typowym stosowaniu (ponieważ metoda ma wysoką zawodność i wysoki odsetek niepowodzeń). Oznacza to, że spośród 100 par stosujących przerywany stosunek przez rok, około 15 do 28 par doświadcza nieplanowanej ciąży. Dla porównania, wskaźnik Pearla dla stosowania prezerwatyw to około 13–18, dla doustnych tabletek antykoncepcyjnych około 0,1–0,9 przy prawidłowym stosowaniu)
• potrzeba stałej kontroli i zwiększonego napięcia psychicznego,
• przerwany cykl pobudzenia seksualnego, który może prowadzić do frustracji i astenii seksualnej (Kaplan 1979).

Psychoanalityczne ujęcie Alexander’a (1950) oraz współczesne badania Van Houdenhove i Luytena (2006) podkreślają, że stres nie tylko pełni funkcję adaptacyjną, ale w przypadku przewlekłego występowania przenosi się na poziom somatyczny, prowadząc do zaburzeń psychosomatycznych. W kontekście relacji małżeńskich (Masters & Johnson 1966) ambiwalencja moralna oraz konflikt wartości mogą dodatkowo nasilać przewlekły lęk i poczucie winy, które ujawniają się w somatycznych symptomach.

Somatyzacja napięcia mięśniowego i bóle miednicy — ujęcie neurofizjologiczne

Przewlekły stres psychoseksualny aktywuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz układ współczulny, co skutkuje wzrostem napięcia mięśniowego, w tym w obrębie mięśni dna miednicy (Tu i in., 2006). Napięcie to może utrzymywać się ponad normę fizjologiczną, prowadząc do tzw. napięciowego zespołu bólowego (Wesselmann i in. 2014). Mięśnie dna miednicy odgrywają centralną rolę w kontroli czynności pęcherza i odbytu oraz współtworzą statykę miednicy, dlatego ich dysfunkcja ma znaczące implikacje kliniczne (Brotto & Basson 2014).

Somatyzacja bólu i psychosomatyczne dolegliwości miednicy manifestują się często jako:

• przewlekłe bóle w podbrzuszu i okolicy miednicy,
• napięcia uniemożliwiające pełne rozluźnienie mięśni,
• zaburzenia cyklu menstruacyjnego związane ze stresem (Więckiewicz i in. 2018).

Czynniki ryzyka i mechanizm błędnego koła somatyzacji

Osoby z obciążeniem psychicznym (traumy, zaburzenia lękowe lub depresyjne), a także doświadczające konfliktów relacyjnych i moralnych, są szczególnie narażone na somatyczne skutki przewlekłego stresu (Barsky & Borus 1999). Model błędnego koła przedstawia się następująco:

przewlekły stres psychoseksualny → napięcie mięśniowe → ból i dyskomfort → wzrost lęku → wzmocnienie stresu psychoseksualnego → dalsze napięcie mięśniowe.

Wnioski

Dotychczasowe badania wskazują na istnienie mechanizmów, dzięki którym stosunek przerywany, ze względu na specyfikę psychoseksualną i neurofizjologiczną, może przyczyniać się do powstawania dolegliwości psychosomatycznych w obrębie miednicy kobiecej. Precyzyjne określenie wielkości i charakteru tego związku, powinny uwzględniać zmienne psychologiczne, kulturowe oraz indywidualne czynniki podatności. W związku z rozpropagowaniem prezerwatyw taka forma współżycia stała się stosunkowo mało popularna, co sprawia, że zainteresowanie takimi badaniami współcześnie w ogóle nie występuje. 

bibliografia

1. Alexander, F. (1950). Psychosomatic Medicine: Its Principles and Applications. W.W. Norton & Company.
2. Barsky, A.J., Borus, J.F. (1999). Somatization and medicalization in the era of managed care. JAMA, 282(7), 681–686.
3. Basson, R. (2001). Human sex-response cycles. Journal of Sex & Marital Therapy, 27(1), 33–43.
4. Brotto, L., Basson, R. (2014). Group mindfulness-based therapy significantly improves sexual desire in women. Behavior Research and Therapy, 57, 43–54.
5. Kaplan, H.S. (1979). Disorders of Sexual Desire. Brunner/Mazel Publishers.
6. Masters, W.H., Johnson, V.E. (1966). Human Sexual Response. Little, Brown and Company.
7. Tu, F.F., As-Sanie, S., Steege, J.F. (2006). Musculoskeletal causes of chronic pelvic pain: A systematic review of pelvic muscle dysfunction. Obstetrics & Gynecology, 107(2), 423–434.
8. Van Houdenhove, B., Luyten, P. (2006). Stress, depression and fibromyalgia. Acta Neurologica Belgica, 106(4), 149–156.
9. Wesselmann, U., Lai, J., Traub, R.J. (2014). Chronic pelvic pain as a form of centralized pain: Lessons from other chronic pain disorders. Current Pain and Headache Reports, 18(12), 441.
10. Więckiewicz, M., et al. (2018). The influence of stress on menstrual disorders: A review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(6), 1102.
11. WHO (2010). Developing sexual health programmes: A framework for action. World Health Organization.

opr. ZK