rtykuł opisuje cztery obszary pracy nad sobą, czyli ciało, emocje, bliskość i życie duchowe, oraz psychoterapię, której skuteczność jest najlepiej zbadana.

Pojęcia użyte w tym artykule

  • Okno tolerancji to optymalny zakres pobudzenia układu nerwowego, w którym człowiek potrafi myśleć jasno, regulować emocje i reagować adekwatnie do sytuacji (Siegel). Poza oknem, w nadmiernym pobudzeniu albo w zamrożeniu, dostęp do wolnego wyboru jest poważnie ograniczony.

Trwała zmiana w przypadku masturbacji kompulsywnej, nie jest kwestią zdobycia silniejszej woli. Zmiana wymaga budowania czegoś, czego kompulsja próbuje dostarczyć w sposób karykaturalny. Praca przebiega w czterech obszarach, które wzajemnie się wspierają.

Najlepiej zbadaną pomocą są dwa rodzaje psychoterapii. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) uczy rozpoznawać myśli, emocje i sytuacje uruchamiające zachowanie oraz zastępować je innymi reakcjami. Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) uczy zauważać pokusę bez walki z nią i działać zgodnie z tym, co dla człowieka najważniejsze. Obie zmniejszają oglądanie pornografii i kompulsywność seksualną (López-Pinar; Crosby).

Pierwszym jest ciało i układ nerwowy. Poszerzanie okna tolerancji odbywa się przez regulację fizjologiczną, czyli oddech (szczególnie wolny, z długim wydechem, który obniża pobudzenie i przywraca spokój), ruch, sen i kontakt z naturą. Organizm chronicznie przeciążony będzie regularnie wyrzucał człowieka poza to okno.

Emocje są drugim obszarem, często najtrudniejszym. Człowiek, który nie umie nazwać, co czuje, nie może też rozpoznać nadchodzącego przeciążenia. Potrzebna jest nauka rozpoznawania stanów emocjonalnych, które poprzedzają atak kompulsji, budowanie słownika emocji i ćwiczenie tolerancji dyskomfortu, czyli zdolności do wytrzymania trudnej emocji bez natychmiastowej ucieczki. Praca ta często wymaga pomocy terapeuty.

Pod kompulsją seksualną bardzo często kryje się deficyt bliskości. To trzeci obszar. Masturbacja bywa wtedy substytutem bliskości. Budowanie głębszych przyjaźni, otwartość na bliskość w małżeństwie i uczestnictwo we wspólnocie leczą to, czego masturbacja uleczyć nie może.

Czwarty obszar jest najtrudniejszy do zmierzenia.

Pierwszy jego wymiar stanowi ćwiczenie uważności, czyli zdolności do obserwacji tego, co pojawia się w świadomości, bez automatycznego reagowania, zmienia pracę mózgu. Długoletnia praktyka uważności wiąże się z grubszą korą przedczołową, czyli obszarem kontroli poznawczej (Lazar), a już ośmiotygodniowy trening zwiększa istotę szarą w obszarach związanych z pamięcią i regulacją emocji (Hölzel). Pierwsze badanie opisuje związek, a drugie zmianę po treningu, więc razem wskazują, że tę zdolność można wyćwiczyć.

Drugi wymiar tego obszaru stanowi życie duchowe w ścisłym sensie, czyli spotkanie z Bogiem, które nie jest techniką regulacji. Zaczyna się od modlitwy skierowanej do Jezusa Chrystusa, wypowiadanej prostymi słowami, także wtedy, gdy człowiek nie czuje nic poza własną słabością. Rośnie przez słuchanie Słowa Bożego, w którym Bóg mówi o człowieku prawdę większą niż jego wstyd i większą niż jego wyobrażenia o sobie. Jezus Chrystus spotyka człowieka konkretnie w sakramencie pojednania i w Eucharystii. W sakramencie pojednania człowiek otrzymuje przebaczenie i nowy początek, a w Eucharystii pokarm i wspólnotę, których żadna kompulsja nie zastąpi.

Do tego należy cisza przed Bogiem, czyli medytacja bez słów i bez wymagań wobec siebie, w której człowiek uczy się być obecny wobec Kogoś. Należy do niego także ćwiczenie się w dostrzeganiu dobra, które już jest w jego życiu, w świadomym wybieraniu go i wprowadzaniu w codzienność. Na tym polega odpowiedź na dobro pozorne, o którym mowa w artykule „Intencja i okoliczności. Czemu służy czyn i w jakich warunkach się dzieje”. Człowiek, który regularnie wybiera dobro prawdziwe w drobnych sprawach, zyskuje wolność, której w chwili głodu nie da się stworzyć od nowa.

Zobacz też

  • Fala głodu. Jak narasta pragnienie i jak można je przetrwać. Narastanie i opadanie pragnienia oraz surfowanie po impulsie.

  • Jak wyjść z dystresu po masturbacji. Praktyczne kroki po epizodzie masturbacji.

  • Spowiedź przy masturbacji. Kiedy leczy, a kiedy utrwala kompulsję. Spowiedź jako błędne koło albo lekarstwo.

Artykuł należy do cyklu „Masturbacja. Wiedza, ocena moralna, pomoc”.